آشنایی با جاذبه های برج رِسکِت در ساری

دربارهٔ برج رسکت

در سال 231 خورشیدی شهاب سنگی در این منطقه «دوآلِم» روستای رسکت سقوط کرد که به نام «شهاب سنگ اسپهبد شروین» خوانده شد. برج در حدود سال 402 هجری خورشیدی در نزدیکی محل سقوط این شهاب سنگ و در شیب تند کوهی سنگی بنا شده‌است. معماران ابتدا با تراشیدن کوه حفره ای ایجاد کردند و سکوی آجری و بنا رو از درون حفره شروع به چیدمان کردند، به این سبب در مقابل زلزله‌های اتفاق افتاده مقاومت کرده‌است. برج، آرامگاه چندین تن از شهریاران آل باوند است. تا سال 1340 ه‍.خ در کف برج چندین پلکان به زیر برج راه داشت که از قرار گور دخمه و آرامگاه چندین شاه باوندی می‌باشد.

برج بنایی است با دو سقف پوششی مخروطی شلمجی، پلان مدور که شعاع داخلی آن 2/28 متر و شعاع خارجی آن 3/6 متر و قطر بدنهٔ آن 1/33 متر است. محیط ان در پایین 14٫75 متر است. سکویی به ارتفاع 2/10 متر در نمای ورودی به چشم می‌خورد که در نمای شمال غربی هم سطح با شیب دامنه می‌شود. در برج بسمت شرق است.

حد فاصل قسمت فوقانی بدنه و آغاز گنبد برج با مقرنس کاری تزئین شده‌است لبهٔ برج با ردیف مضاعفی از مقرنس‌های آجری مزیّن به نقوش گچبری آذین شده‌است. در پایین این مقرنس‌ها کتیبه‌ای با شکوه بخطّ کوفی به کمک گچبری نقش شده‌است. دوسوم این کتیبه از میان رفته‌است. حروف کتیبه برنگ سفید بر زمینه‌ای به رنگ آبی جلوه گری می‌کند. مفاد کتیبه چنین است: «بسم الله الرحمن الرحیم.. قل هو اللّه احد اللّه الصمد لم یلد ولم یولد ولم یکن له کفواً احد. (سورهٔ 112) بسم اللّه الرحمن الرحیم کلّ نفسِ ذائقه الموت …(سوره 21، آیهٔ 36 [کذا فی اصل].

بالای درِ کتیبه آجری نیز به خط پهلوی ساسانی و خط کوفی در روی آن به چشم می‌خورد که بسیار آسیب دیده‌است.این کتیبه شامل چهار سطر است که سه سطر اول و نصف از سطر چهارم بخطّ کوفی ریحان مشابه خط کتیبهٔ فوقانی است. توسط خطی عمودی به دو بخش تقسیم شده که یکی آیات قرآنی «لا اله إلاّ اللّه مخلصاً محمّد رسول اللّه صادقا» و دیگری مطالب تاریخی «هذه القبّه …» بجز این چند کلمه چیزی بر جای نمانده که بتوان خواند. و نیم دیگر از سطر چهارم بخط پهلوی است که خط عمودی دیگری نوشته‌های کوفی را از متن پهلوی جدا ساخته‌است.

بر اساس نوشته‌ها و کتب تاریخی این برج در زمان:

آخرین پادشاه باوندیان کیوسیه کارن «قارن» دوم (374 – 421 ه‍.خ) و استیلای زیاریان بر منطقه ساخته شده‌است.

معرفی برج رسکت مازندران

این برج قدیمی از بناهای تاریخی استان مازندران به شمار می آید و مربوط به سده پنجم هجری قمری است. برج رسکت که در تاریخ 9 مرداد ماه 1312 با شماره 193 به ثبت آثار ملی ایران درآمده است، در 40 کیلومتری جنوب غرب شهرستان ساری و در بخش دودانگه و نیز روستایی به نام رسکت واقع شده است. همانطور که پیش تر به آن اشاره شد در خصوص این برج گفته اند که شهاب سنگی با نام شهاب سنگ اسپهبد شروین در سال 231 هجری خورشیدی در این محل سقوط نموده است. بدین جهت برخی صاحب نظران این برج را یادمانی چند منظوره در همجواری مکان سقوط شهاب سنگ می دانند. برج رسکت که در یک شیب تند کوهی سنگی بنا نهاده شده است، مدفن یکی از شهریاران آل باوند به نام شهریار بن قارون است. خاندان باوند که از اسپهبدان ساسانی بوده اند از دوران ساسانیان در منطقه مازندران حضور داشتند. این خاندان پس از ورود اسلام به ایران، مسلمان شده و حدود 700 سال در این منطقه حکومت نمودند.

این برج حدود 18 متر ارتفاع دارد و محیط آن در پایین حدود 14/76 متر است. حد فاصل قسمت فوقانی بدنه برج و آغاز گنبد آن با تزئینات مقرنس کاری پر شده و روی آن دو کتیبه آجری به خط پهلوی ساسانی و کوفی مشاهده می شود. برج مدور رسکت که دارای سقفی مخروطی است، در لبه خود با ردیف مضاعفی از مقرنس های آجری تزئین یافته و نیز با نقش مایه های گچبری مزین شده است. در زیر مقرنس های مذکور کتیبه ای بسیار باشکوه وجود دارد که با خط کوفی به کمک گچبری نقش گردیده است. بیشتر بخش های کتیبه از میان رفته و حروف آن به رنگ سفید بر زمینه آبی رنگ جلوه گری می کند.

معماری برج رسکت

برج رسکت در شیب تند کوهی سنگی بنا شده است و همواره این سال مطرح بود که این بنای آجری چگونه در این شیب تند پابرجا مانده است. با طرح این سوال، گمانه‌‌ای در اطراف برج زده و طی آن بخشی از سکوی آجری نمایان شد که سطح شیب را برای معماران برج از بین برده است. معمارانبا استفاده از تراشیدن سنگ‌‌های کوه، حفره‌‌ای سنگی را به وجود آوردند تا بتوانند سکوی آجری را در داخل آن بنا کنند.

برج رسکت 18 متر ارتفاع دارد و محیط آن در پایین حدود 15 متر است. حد فاصل‌ قسمت‌ فوقانی‌ بدنه‌ و آغاز گنبد را با مقرنس‌‌کاری‌ تزیین‌ کرده‌اند و دو کتیبه ‌آجری‌ پهلوی ساسانی و کوفی‌ روی‌ آن‌ واقع شده‌اند. برج رسکت مدور است، با سقفی مخروطی که قسمت داخل آن حدود 57 متر قطر دارد.

نکات بازدید از برج رسکت

بازدید از برج رسکت رایگان است و برای آن نیازمند پرداخت هزینه نیستید. همچنین تمام ساعات روز و روزهای هفته می‌توانید از برج دیدن کنید. مسلما بازدید در ساعات روشنایی روز برای عموم مردم بهتر است؛ مگر آنکه به قصد عکاسی شبانه راهی این مکان شوید.

برج رسکت کجاست؟

برج رسکت در 40 کیلومتری جنوب غرب شهرستان ساری، بخش دودانگه، روستای رسکت واقع شده است.

مسیر دسترسی به برج رسکت از ساری آغاز می‌شود. از طریق بلوار کشاورز، راهی مسیر کیاسر شوید. در این جاده به دوراهی کیاسر و سد سلیمان تنگه خواهید رسید. مسیر خود را سمت سد سلیمان تنگه ادامه دهید. بعد از سد سلیمان تنگه، خروجی رسکت را پیش بگیرید تا به روستای رسکت برسید.